Over muziek zoeken voor een wereld die eerst alleen in mijn hoofd bestond
Wie mij kent weet dat ik een groot fan ben van filmmuziek. Namen als Hans Zimmer of John Williams zijn onlosmakelijk met mij verbonden. Een boek maakt op zichzelf geen geluid. Toch heeft ENGEL voor mij nooit stil geklonken. Voor de releaseshow heb ik sinds de zomer zelf wat muziek gecomponeerd, maar een playlist die klinkt als Engel, dat is een project dat al langer in de maak is.
Ik denk sowieso vrij visueel wanneer ik schrijf. In beelden, licht, ritme, montage. Een hoofdstuk heeft voor mij een bepaalde temperatuur. Een ruimte kan een klankkleur hebben. Soms weet ik zelfs eerder hoe een scène moet voelen dan wat er precies in gezegd zal worden.
Er zat tijdens het schrijven eigenlijk altijd muziek rond het verhaal. Soms letterlijk, omdat ik iets opzette terwijl ik werkte. Soms alleen als een soort onzichtbare soundtrack in mijn hoofd: een scène die traag moest ademen, een herinnering die warmer klonk dan de werkelijkheid waarin ze terugkwam, iets elektronisch en onnatuurlijks wanneer de wereld van Engel begon te verschuiven. Ik denk sowieso vrij visueel wanneer ik schrijf. In beelden, licht, ritme, montage. Dan is het misschien niet zo vreemd dat daar uiteindelijk ook muziek bij hoort.
Het idee om daar ooit een echte playlist van te maken, loopt dan ook al mee sinds maart. Het werd een verzameling die stilaan naast het boek begon te groeien. Nummers werden ergens genoteerd, terug opgezocht, geschrapt, vervangen of ineens weer relevant. Pas veel later zijn ze allemaal daadwerkelijk in de Spotifyplaylist terechtgekomen. Wie naar de technische datum kijkt waarop een nummer werd toegevoegd, krijgt dus een heel verkeerd beeld: sommige nummers leefden toen al maanden mee met ENGEL.
Gevonden en gezocht
Ook de manier waarop de muziek haar weg naar de playlist vond, verschilt enorm. Sommige keuzes waren zeer bewust. Ik ging op zoek naar een specifieke textuur, een filmcomponist, een bepaalde spanning of net iets dat bijna gewichtloos klonk. Soms was een titel zo raak dat ik er moeilijk omheen kon. Soms zat het in een ritme dat net verkeerd genoeg voelde. Soms in één instrument dat de hele ruimte rond een nummer veranderde.
En soms vond de muziek mij. Spotify's Discover Weekly heeft daar verrassend genoeg een rol in gespeeld. Tussen alle algoritmische voorstellen dook af en toe iets op waarvan ik na enkele seconden wist: dit hoort daar. Niet altijd omdat de tekst iets met ENGEL te maken had. Integendeel.
Soms was er nauwelijks tekst. Een stem kon voldoende zijn. Een vervormde klank. Een baslijn die onrust veroorzaakte zonder ooit luid te worden. Een strijker die meer suggereerde dan hij uitsprak. Dat soort vondsten vind ik misschien zelfs het interessantst. Want de belangrijkste regel was nooit dat de playlist moest vertellen wat er in ENGEL gebeurt. Ze moest klinken zoals ENGEL voelt.
Niet alles hoeft een lied te zijn
Daarom staan er naast herkenbare songs ook stukken die eigenlijk dichter bij een soundscape liggen. Ambient. Filmische scores. Elektronica. Drone. Muziek waarin nauwelijks een melodie zit om mee naar huis te nemen, maar die wel een ruimte opent.
Ik hou daar zelf erg van. Een compositie hoeft voor mij niet noodzakelijk een klassiek begin, refrein en einde te hebben. Soms mag muziek gewoon bestaan. Zich langzaam verplaatsen. Een gevoel neerleggen en weigeren om het uit te leggen.
Dat lijkt eigenlijk sterk op wat ik met bepaalde passages in ENGEL wilde doen. Niet iedere emotie moet onmiddellijk benoemd worden. Niet iedere stilte moet worden opgevuld. Soms ontstaat de impact precies doordat er iets niet wordt gezegd.
Muziek heeft daarvoor een bijzonder voordeel: ze hoeft geen woorden te gebruiken om iets herkenbaar te maken. Naast die meer abstracte stukken staan er natuurlijk ook nummers die veel directer binnenkomen. Liedjes met een stem die je bij de keel grijpt. Muziek waaraan herinneringen hangen. Rock, blues, jazz, folk, iets donker en industrieel, maar ook warmte en schoonheid.
Die afwisseling was belangrijk. Want ENGEL is voor mij ook nooit alleen een duister boek geweest. Achter het mysterie en de technologie zitten mensen. Familie. Verlies. Obsessie. Humor. Verwondering. Herinneringen die misschien niet betrouwbaar zijn, maar daarom niet minder echt voelen. En af en toe iets dat tegen het spirituele aanschurkt zonder dat iemand precies weet waar de grens ligt. Dan zou een soundtrack in één genre bijna oneerlijk zijn.
Het konijnenhol mag soms zichtbaar zijn
Niet elke keuze hoefde bovendien even subtiel te zijn. Wie een verhaal schrijft waarin mensen steeds dieper een konijnenhol in verdwijnen, moet niet verbaasd zijn wanneer er onderweg een White Rabbit opduikt.
Ook bepaalde filmmuziek mocht zonder schaamte verwijzen naar verhalen en filmmakers die mij beïnvloeden. Soms zit die invloed in de klankwereld, soms in het gevoel van vervreemding, soms in het idee dat je als kijker of lezer nooit volledig zeker bent of je wel naar het juiste kijkt.
Andere keuzes zijn persoonlijker. Sommige nummers bestonden al lang vóór ENGEL. Ze waren verbonden aan een tijd, een herinnering of een versie van mezelf. En dat vind ik interessant, omdat muziek net als herinnering voortdurend van betekenis kan veranderen.
Een lied blijft technisch hetzelfde lied. Maar je bent niet meer dezelfde persoon die er tien jaar geleden naar luisterde. Plots hoor je iets anders. Dat mechanisme zit voor mij heel dicht bij ENGEL.
Geen verborgen sleutel
Toch is de playlist geen decoder. Er zit geen systeem in waarbij nummer twaalf bij hoofdstuk twaalf hoort en je na het beluisteren van een bepaalde track plots een geheim uit het boek begrijpt.
Wie dat soort puzzel toch wil zoeken, ga vooral uw gang — ik ben waarschijnlijk de laatste persoon die iemand uit een konijnenhol gaat proberen te halen. Maar zo is ze niet gemaakt.
Ik zie de playlist eerder als een tweede ingang tot dezelfde wereld. Voor wie het boek nog moet lezen, kan ze een voorgevoel zijn. Voor wie ergens middenin zit, misschien een soort achtergrondruis uit dezelfde werkelijkheid. En voor wie de laatste bladzijde al heeft omgeslagen, kan ze nog even een deur laten openstaan.
Misschien hoor je in een nummer iets waarvan ik nooit heb gedacht dat het erin zat. Misschien verbind je een compositie met een totaal ander personage dan ik. Misschien wordt een nummer dat voor mij belangrijk was voor jou compleet onbeduidend, terwijl je juist blijft hangen bij iets wat toevallig via Discover Weekly binnenwaaide.
Dat vind ik geen probleem. Integendeel. Een boek vertrekt tenslotte ook bij een schrijver en wordt vervolgens iets anders in het hoofd van iedere lezer. Waarom zou muziek anders werken?
Misschien past daarom één gedachte nog altijd het beste bij de hele playlist:
Muziek geeft geen antwoorden.
Ze laat je voelen wat al die tijd onder de stilte lag.
ENGEL heeft zes jaar nodig gehad om uiteindelijk op papier terecht te komen. De muziek is onderweg gewoon mee beginnen lopen. En nu het boek niet langer alleen van mij is, mag ook die soundtrack de wereld in.